مسافرت و گردشگری
  • سه شنبه ۳۰ مهر ۱۳۹۸

کاروانسرای شاه عباسی میبد (+تصاویر)

بانک اطلاعات عمومی - همگروه



کاروانسرای شاه عباسی میبد

 

کاروانسرای میبد که به نام «کاروانسرای شاه عباسی» نیز شناخته می‌شود، کاروانسرایی مربوط به دوره صفوی است که از دید طراحی فضایی، شیوه معماری و جایگاه جغرافیایی اهمیت ویژه‌ای دارد و در تاریخ ۲ مرداد ۱۳۵۷ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. در این بخش از بیتوته با تاریخچه و معماری زیبای کاروانسرای شاه عباسی میبد آشنا شوید.

کاروانسرای شاه عباسی میبد در شمار کاروانسراهای میان‌راهی دوره صفویه جای دارد و از دید طراحی فضایی، شیوه معماری و جایگاه جغرافیایی اهمیت ویژه‌ای دارد.

 

تاریخچه کاروانسرای میبد

کاروانسرای میبد یکی از 999 کاروانسرایی است که در دوره صفویه جهت تسهیل مسافرت و ایجاد راه های ارتباطی و سایر دلایل در آن دوره ساخته شد. برپایه سنگ‌نوشته آب‌انبار، بانی آن میرزا محمدسمیع فرزند محمدابراهیم بوده و به سرکاری خواجه محمدتقی فیروزآبادی بنا شده‌است.

 

در پایان این سنگ‌نوشته نیز نام نگارنده آن، محمد یزدی یاد کرده شده‌است. در بنا سنگ‌نوشته تاریخ‌دار پیدا نشده است؛ اما بر سنگ‌نوشته ورودی آب‌انبار همسایه کاروانسرا که به آن «آب‌انبار کـُلار» هم می‌گویند، تاریخ ۱۰۷۰ دیده می‌شود و از آنجایی که طرح آب‌انبار کاملاً هماهنگ با طرح کاروانسرا است، می‌توان گمانه زد که احتمالاً دو بنا را هم‌زمان با هم ساخته‌اند.

 

هر چند این بنا در سیاهه آثار دوره صفویان شناسانده شده است، اما ساخت آن به شیوه قاجاری است. همچنین در منابع آمده‌است که ساختمان سبک صفوی هنوز استوار مانده و به احتمال زیاد بر ویرانه‌های کاروانسرایی کهن‌تر ساخته شده‌است.

 

در جلو این کاروانسرا، بازارچه‌ای بوده که سقف چارسوی آن فرو ریخته بود و بتازگی بازسازی شده‌است. بخش‌های دیگر کاروانسرا نیز بر اثر رطوبت و با گذشت زمان آسیب دیده بود که اکنون کاملاً بازسازی شده‌است.

 

کاروانسرا میبد هسته بنیادین یکی از کامل‌ترین مجموعه‌های راهداری بوده و بناهایی مانند چاپارخانه و آب‌انبار و یخچال در کنار وجود داشته‌است. در میانه کاروانسرا، حیاط چهارگوش پهناوری با گوشه‌های پخ دیده می‌شود و گرداگرد حیاط را ایوانچه‌ها و حجره‌های پشت آن‌ها فراگرفته‌است.

کاروانسرای شاه عباسی,کاروانسرای میبد,دیدنی های یزد

تاریخچه کاروانسرای میبد

 

معماری کاروانسرای شاه عباسی میبد

این کاروانسرا از نظر معماری، طراحی داخلی و جایگاه جغرافیایی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. کاروانسرای میبد به شیوه چهار ایوانی و با آجر ساخته شده و دارای 100 حجره است که 24 تای آن در حیاط کاروانسرا قرار گرفته اند. بخش های این کاروانسرا شامل چند ساباط، هشتی ورودی، مهتابی و ... می شود.

 

این کاروانسرا بر پیرنگ چهارگوش و با شیوه حیاط میانی ساخته شده‌است. درونشد به کاروانسرا در میانه جنوبی آن از درون یک گذر سرپوشیده که «سول» خوانده می‌شود، جای گرفته‌است.

 

در میانه حیاط کاروانسرا حوضچه کوچکی (حوضخانه و مهتابی) هشت‌گوش بنا نهاده شده‌است که آب قنات در آن روان است و حوض را پرآب می‌کرده است. این فضا در میانه حیاط از ویژگی‌های یگانه کاروانسرای میبد است.

 

در گرمای تابستان کویر، این حوضخانه فضایی خنک و دلپذیر فراهم می‌کرده و غرفه‌هایی برای استراحت کاروانیان در پیرامون آن ساخته‌اند. از دیگر امکانات این کاروانسرا آب‌انبار بزرگی است که در همسایگی آن ساخته شده‌است و دارای یک گنبد آجری و چهار بادگیر بلند است.

کاروانسرای شاه عباسی میبد,کاروانسرای میبد,دیدنی های یزد

معماری کاروانسرای شاه عباسی

 

در میانه هر ضلع ایوانی ساخته شده اما از آنجا که بلندای این ایوان‌ها همتراز با بلندای ایوانچه کنارین آنهاست و نیز چون دهانه ایوان‌ها با دهانهٔ ایوانچه‌ها تفاوت چندانی ندارد، این ایوان‌ها در چشم بیننده نمود کمتری دارند و از اهمیت ایوان‌ها کاسته است. در این کاروانسرا، فضای کمتری به حجره‌ها اختصاص یافته تا جایی که برخی از حجره‌ها مساحتی به اندازه ایوانچه روبروی خود دارند.

 

در چهار گوشه حیاط، فضاهای هشتی مانندی قرار دارد که راه اسطبل‌ها و انبارها و پلکانهای بام از آنهاست. وارون بر شیوه بسیاری از کاروانسراها، اسطبل‌ها در این کاروانسرا نه به صورت حلقه‌ای پیرامون بنا، که تنها در پشت دیوارهای باختری و خاوری جای دارند.

 

کاروانسرا انبارهایی نیز دارد که فضاهایی کشیده است و در پشت حجره‌های جبهه‌های شمالی و جنوبی قرار دارد. راه ورود به کاروانسرا از بخش شمالی آن است و در برابر سردر آن، ورودی آب‌انبار جای گرفته‌است. این دو بنا در دو سوی بازارچه‌ای قرار دارند. 

 

گرچه ورودی کاروانسرا بی‌بهره از هشتی است و مستقیماً به ایوان شمالی گشوده می‌شود، اما گشادگی انتهای ایوان نقش هشتی را ایفا می‌کند. این کاروانسرا به شوند جایگیری در کنار دژ شهر امنیت کامل داشته و شاید به همین علت نیز از عناصر دفاعی، مانند برج بی‌بهره بوده‌است.

 

موزه کاروانسرای شاه عباسی

این کاروانسرا امروزه چند کاربری متفاوت دارد که یکی از مهم ترین های آن موزه زیلو و پلاس میبد، در بخش شرقی بناست که از سال 1381 فعالیت خود را شروع کرده و مشتمل بر انواع زیلو و پلاس های بافته شده از قرن 8 هجری تا امروز است. علاوه بر خرید و بازدید از زیلوها شما می توانید در کارگاه بافندگی از نزدیک با روش بافت زیلو و پلاس نیز آشنا شوید.

کاروانسرای میبد,میبد,یزد

کاروانسرای شاه عباسی میبد یکی از زیباترین آثار تاریخی استان یزد

 

آدرس کاروانسرای شاه عباسی میبد:

استان یزد - شهر میبد - بلوار قاضی میر حسین

 

 

گردآوری: بخش گردشگری بیتوته

 

مدیر سایت

مسافرت و گردشگری

زیارتگاه امامزاده حسین بن موسی کاظم (ع) در طبس قبلی

زیارتگاه امامزاده حسین بن موسی کاظم (ع) در طبس

آرامگاه اسرار (+عکس) بعدی

آرامگاه اسرار (+عکس)